SÜRDÜRÜLEBİLİR TURİZMDE TÜRKİYE GERÇEĞİ

Yazar: Cengiz ÖZBAY

Özet

Bu çalışma Türkiye'de sürdürülebilir turizmin mevcut olduğu, sonuçları ve beklentilerine yönelik çözüm önerilerini incelenmektedir. Sürdürülebilir turizm ekonomik kalkınmayı koruma, sosyal adalet ve kültürel oluşumların korunması ile bağlantıların sağlanmasını amaçlayan bir yaklaşımdır. Türkiye'nin doğal ülkesi ve kültürel kaynakları bakımından zengin bir olmasına rağmen bu potansiyelin sürdürülebilirlik çerçeveleri yelpazesi konusunda çeşitli sorunlarla karşı karşıyadır.

Giriş

Turizm sektörü Türkiye ekonomisinin lokomotiflerinden biridir. 2024 yılı itibarıyla turizm gelirlerinin bulunduğu ülke GSYİH'ye katkının yaklaşık %12'si mevcuttu. Ancak bu büyüme ekonomisi ve sosyo-kültürel harcamalar da beraberinde geliyor. Sürdürülebilir turizm yaklaşımı, turizm ilişkileri, yerel halka ve kültürel değerlerin zarar görmesini artırmayı hedefler.

Son yıllarda Türkiye'de “Yeşil Sertifika, Mavi Bayrak, Sıfır Atık ve Sürdürülebilir Turizm Sertifikasyonu” gibi uygulamaların önemli adımları olarak ileri koruma. Bununla birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı Bakan Yardımcısı Nadir Alparslan yönetimindeki TGA (Turizm Geliştirme Ajansı ) ile GSTC (Global Sustainable Tourism Council ) iş birliği, sürdürülebilir turizm alanında sürdürülebilirin ciddi aralıklarla ilerlemeyi sağlamıştır.

Sürdürülebilir Turizmin Temel İlkeleri

Sürdürülebilir turizm üç boyuta dayanır:

1. Ekonomik Sürdürülebilirlik: Turizmin yerel ekonomiye adil katkı sağlaması, istihdam yaratması ve uzun süreli gelir kaynağı oluşturması gerekir.
2. Çevresel Sürdürülebilirlik: Doğal üretimin verimli kullanımı, atık yönetimi ve biyoçeşitliliğin korunması düzenlidir.
3. Sosyal ve Kültürel Sürdürülebilirlik: Yerel halkın karar parçalarına ayrılması, kültürel değerlerin korunması ve toplumsal refahın genişletilmesi esastır.

3. Türkiye'de Sürdürülebilir Turizm Uygulamaları

Türkiye'de sürdürülebilir turizme yönelik çalışmalar Kültür ve Turizm Bakanlığı, TGA, TÜRSAB, GSTC ve yerel yönetimlerin iş birliğiyle yürütülmektedir.

• Sürdürülebilir Turizm Sertifikasyon Programı (2022): Konaklama tesisleri, GTSC denetçileri tarafından her yıl değerlendirme değerlendirme denetimlerine tabidir. Başarılı olan kalıcıe Sürdürülebilir Turizm Aşama 2 Belgesi ve Aşama 3 Sertifikası verilmektedir.
• Yerel Yönetimlerin Rolü: Antalya, Muğla ve Nevşehir gibi turizm bölgelerindeki belediyeler “Yeşil Otel, Eko-köy ve Sıfır Karbon Tesisleri” projeleri ile rol üstlenmektedir.
• Toplum Temelli Turizm (TTT): Kapadokya, Karadeniz yaylaları ve Şirince gibi kayıtların yerel halkın doğrudan turizm gelirine sunulması sağlanıyor.
• 
•  
• Karşılaşılan Sorunlar

Türkiye'de sürdürülebilir turizmin önünde bazı engeller mevcut:

• Denetim eksikliği: Sertifikasyon oranları tüm tesisleri kapsamaktadır.
• Farkındalık yetersizliği: Yerel halk ve işletmeler arasında sürdürülebilirlik bilinci tam olarak yerleşmemiştir.
• Aşırı turizm (overtourism): Özellikle Antalya, Kapadokya ve İstanbul gibi bölgelerde taşıma kapasitesi aşılmaktadır.
• İklim değişikliği: Kıyı erozyonu, su kaynaklarının azalması ve artan sıcaklıklar turizm faaliyetlerini doğrudan etkilemektedir.
•  
• Çözüm Önerileri ve Gelecek Perspektifi

• Tüm konaklama tesislerinin sürdürülebilirlik sertifikası alması teşvik edilmelidir.
• Yerel halkın turizm planlamasına aktif katılımı sağlanmalıdır.
• Eko-Turizm, Agro-Turizm ve Kültür Turizmi gibi alternatif türler desteklenmelidir.
• Üniversiteler, STK’ler ve özel sektör arasında sürdürülebilir turizm araştırma merkezleri kurulmalıdır.
• Karbon ayak izini azaltmak için yenilenebilir enerji kullanımı artırılmalı ve ağaçlandırma programları teşvik edilmelidir.
• 

6. Sonuç

Türkiye sürdürülebilir turizm açısından büyük bir potansiyele sahiptir. Bu potansiyelin uzun vadede korunabilmesi için ekonomik getirinin ötesine geçilerek çevresel ve toplumsal değerlerin de gözetilmesi gerekmektedir. TGA ve GSTC iş birliğiyle yürütülen denetimler ve sertifikasyon programları, Türkiye’nin uluslararası sürdürülebilir turizm standartlarına uyumunu güçlendirmekte ve ülkenin çevresel itibarı ile kültürel mirasının korunmasını güvence altına almaktadır.

Kaynakça

• Kültür ve Turizm Bakanlığı (2024). Türkiye Sürdürülebilir Turizm Programı Raporu.
• GSTC (2023). Global Sustainable Tourism Council
• Turizm Geliştirme Ajansı (TGA) (2025). GSTC Denetimleri ve Sürdürülebilir Turizm Sertifikasyonu Raporu.
• TÜRSAB (2022). Sürdürülebilir Turizmde Türkiye’nin Yol Haritası.
• UNWTO (2023). Sustainable Tourism Development Guidelines.

 ______________________________________________________________________________

THE REALITY OF SUSTAINABLE TOURISM IN TURKEY

Author: Cengiz ÖZBAY

Abstract

This study examines the current state of sustainable tourism in Turkey, the challenges faced, and proposed solutions for the future. Sustainable tourism is an approach that aims to balance economic development with environmental protection, social equity, and the preservation of cultural heritage. Although Turkey is rich in natural and cultural resources, the management of this potential within the framework of sustainability principles encounters several difficulties.

1. Introduction

The tourism sector is one of the driving forces of the Turkish economy. As of 2024, tourism revenues have contributed approximately 12% to the national GDP. However, this growth also brings environmental and socio-cultural costs. The sustainable tourism approach aims to conduct tourism activities without harming the environment, local communities, or cultural values.

In recent years, initiatives such as the Green Certificate, Blue Flag, Zero Waste, and Sustainable Tourism Certification have emerged as significant steps in Turkey. Furthermore, the collaboration between the Tourism Development Agency (TGA) and the Global Sustainable Tourism Council (GSTC), under the coordination of Deputy Minister Nadir Alparslan, has enabled substantial progress in the field of sustainable tourism.

2. Fundamental Principles of Sustainable Tourism

Sustainable tourism is based on three main dimensions:

1. Economic Sustainability

Tourism should contribute fairly to the local economy, create employment opportunities, and provide long-term revenue.

2. Environmental Sustainability

Efficient use of natural resources, waste management, and biodiversity conservation are essential priorities.

3. Social and Cultural Sustainability

The participation of local communities in decision-making processes, the preservation of cultural values, and the enhancement of societal well-being are fundamental.

3. Sustainable Tourism Practices in Turkey

Efforts toward sustainable tourism in Turkey are carried out in collaboration with the Ministry of Culture and Tourism, TGA, TÜRSAB, GSTC, and local governments.

• Sustainable Tourism Certification Program (2022): Accommodation facilities undergo annual compliance assessments conducted by GTSC auditors. Facilities that meet the criteria are awarded the Stage 2 Sustainable Tourism Certificate and the Stage 3 Certification.
• Role of Local Governments: Municipalities in regions such as Antalya, Muğla, and Nevşehir play a pioneering role through initiatives like “Green Hotels, Eco-villages, and Zero-Carbon Facilities.”
• Community-Based Tourism (CBT): In areas such as Cappadocia, the Black Sea highlands, and Şirince, the direct participation of local communities in tourism income has been increasing.

4. Challenges Encountered

Several obstacles hinder the advancement of sustainable tourism in Turkey:

• Insufficient supervision: Certification processes do not fully encompass all facilities.
• Lack of awareness: Sustainability awareness among local communities and businesses has not yet reached the desired level.
• Overtourism: Carrying capacity is frequently exceeded in destinations such as Antalya, Cappadocia, and Istanbul.
• Climate change: Coastal erosion, declining water resources, and rising temperatures directly affect tourism activities.

5. Proposed Solutions and Future Outlook

• All accommodation facilities should be encouraged to obtain sustainability certification.
• Local communities should be actively involved in tourism planning.
• Alternative types of tourism such as eco-tourism, agro-tourism, and cultural tourism should be supported.
• Sürdürülebilir turizm alanında araştırma merkezleri, üniversiteler, sivil toplum kuruluşları ve özel sektör arasındaki iş birliğiyle kurulmalıdır.
• Karbon ayak izini azaltmak için yenilenebilir enerji kullanımı yaygınlaştırılmalı ve ağaçlandırma programları teşvik edilmelidir.

6. Çözüm

Türkiye, sürdürülebilir turizm alanında önemli bir potansiyele sahiptir. Bu potansiyeli uzun vadede korumak için, ekonomik kazanımların ötesine bakmak ve çevresel ve sosyal değerleri de korumak şarttır. TGA-GSTC iş birliğiyle uygulanan denetim ve belgelendirme programları, Türkiye'nin uluslararası sürdürülebilir turizm standartlarına uyumunu güçlendirmekte ve ülkenin çevresel itibarının ve kültürel mirasının korunmasını sağlamaktadır.

Referanslar

• Kültür ve Turizm Bakanlığı (2024). Türkiye Sürdürülebilir Turizm Programı Raporu.
• GSTC (2023). Küresel Sürdürülebilir Turizm Konseyi.
• Turizm Geliştirme Ajansı (TGA) (2025). GSTC Denetimleri ve Sürdürülebilir Turizm Sertifikasyon Raporu.
• TÜRSAB (2022). Türkiye'nin Sürdürülebilir Turizm Yol Haritası.
• BM Dünya Turizm Örgütü (2023). Sürdürülebilir Turizm Geliştirme Rehberi.